Ostatnia aktualizacja: 31 października 2009
Kaczka krzyżówka
Wykonano wiele udanych prób introdukcji krzyżówek na nowo powstałe zbiorniki wodne, np. zalewy lub kanały melioracyjne albo do parków lub na inne tereny rekreacyjne, gdzie pełnią też rolę ptaków ozdobnych.
Kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos L.) uznawana za przodka większości ras hodowlanych tego gatunku jest nie tylko wolno żyjącym pospolitym ptakiem łownym, występującym na terenie całego kraju, ale nadaje się także do chowu fermowego. Odchowane kaczęta przeznacza się w niektórych krajach, w ramach prowadzonej tam gospodarki łowieckiej, do zwiększenia populacji tego gatunku w środowisku naturalnym. Wykonano wiele udanych prób introdukcji krzyżówek na nowo powstałe zbiorniki wodne, np. zalewy lub kanały melioracyjne albo do parków lub na inne tereny rekreacyjne, gdzie pełnią też rolę ptaków ozdobnych. Tuszka patroszona kaczki krzyżówki odznacza się bardzo dobrym ukształtowaniem i dużą zawartością mięśni, zwłaszcza w części piersiowej. Formy udomowione można więc odchowywać na mięso. Wykorzystanie gospodarcze tych ptaków jest możliwe także na stawach w gospodarstwach rybackich. Trudno nie wspomnieć o krzyżówkach jako częstym obiekcie badań naukowych. Zostały użyte m. in. do wytworzenia Minikaczek i mieszańców z kaczkami ras hodowlanych co doprowadziło do uzyskania rodu hodowlanego kaczek K11.
Występowanie
Kaczka krzyżówka jest ptakiem, występującym w całym kraju w miejscach zapewniających żerowanie i osłonę. Szczególnie preferuje płytkie wody śródlądowe, zwłaszcza stojące lub wolno płynące, porośnięte u brzegów szuwarami. Bytuje na zarośniętych rzeczkach i stawach otoczonych trzciną, w starych korytach rzek i rozlewiskach rzecznych, otoczonych podmokłymi łąkami lub bagnami. Zdecydowanie unika natomiast otwartych wód, wybierając akweny o bogatej roślinności, zapewniające osłonę i możliwość gniazdowania. Spośród wszystkich gatunków wolno żyjących kaczek wyróżnia się największą zdolnością wykorzystywania różnorodnych warunków naturalnych, co tłumaczy jej szerokie rozpowszechnienie niemal na całej północnej części półkuli ziemskiej. Zwykle jest ptakiem migrującym, lecz część populacji zimuje w naszym kraju, czemu sprzyja ich odporność na niskie temperatury powietrza. Obecnie spotyka się je nawet w miastach, gdzie ptaki bardziej oswojone przebywają na wodach w parkach położonych nawet pośrodku dużych aglomeracji miejskich. Wykorzystują nawet baseny przeciwpożarowe i miejskie fontanny. Znane są przypadki zakładania gniazd na dachach i balkonach miejskich budynków. Dobrze adaptują się do zróżnicowanych warunków chowu fermowego, wolierowego, a nawet bardziej zintensyfikowanego, prowadzonego w pomieszczeniach. Zasady utrzymania parkowego ptactwa wodnego podał m. in. Herman (1959).
Chów kaczek krzyżówek
Znane są różne sposoby chowu kaczek krzyżówek (Kuzniecow,1972). Można je utrzymywać z dostępem do naturalnych zbiorników wodnych na ogrodzonych wybiegach bez budynków, z pomieszczeniami lub tylko z wiatami, a także w kacznikach z dostępem do wybiegów wodnych albo bez dostępu. Kaczki te chowano także na wolności w pobliżu jezior z dobrze rozwiniętą roślinnością wodną i przybrzeżną, dokarmiając jednak ptaki i budując im sztuczne gniazda (chów naturalny).
Skuteczną metodą zwiększenia liczby wolno żyjących kaczek krzyżowek jest odchów piskląt do 4. tygodnia życia, najczęściej sposobem wolierowym, a następnie wypuszczenie ptaków na wolność. Pozyskanie większej liczby jaj do lęgów w aparatach lęgowych zapewniają sztuczne gniazda, które ustawia się w pobliżu brzegu jeziora. Z każdego gniazda można wtedy zebrać do 15 jaj. Jaja znoszone zwykle od końca marca do połowy maja podbiera się z gniazd codziennie, pozostawiając koniecznie po jednym jaju w każdym gnieździe. Sposób ten nie wyrządza ptakom szkody, gdyż kaczka pozbawiona pierwszego zniesienia jaj po 10-12 dniach przerwy przystępuje do ponownego składania jaj. Jaja można przetrzymywać w prawidłowych warunkach do 7 dni. W magazynie wymaga się higieny, utrzymania odpowiedniej temperatury i wilgotności. Lęgi prowadzi się pod nasiadką lub w aparacie wylęgowym.
Innym sposobem uzyskania jaj wylęgowych jest chów stada rodzicielskiego kaczek krzyżówek. Materiał reprodukcyjny mogą stanowić albo dorosłe kaczki z odłowu, albo odchowane kaczęta z odłowu lub z lęgów sztucznych. W pierwszym przypadku liczyć trzeba się z mniejszą nieśnością kaczek , a w drugim osiąga się większe wyniki nieśności. Z uwagi na szybko przebiegające procesy oswojenia stado rodzicielskie powinno być wymieniane co 3-4 lata, bowiem tylko wtedy kaczęta odchowywane z takich stad nadają się w pełni do wypuszczenia na wolność.
Autor w latach 1974 - 1989 prowadząc badania nad mieszańcowaniem kaczek w ówczesnym Oddziale Hodowli Drobiu Wodnego w Dworzyskach (obecnie Instytut Zootechniki) utrzymywał sposobem zintensyfikowanym stado rodzicielskie kaczek krzyżówek, pochodzących pierwotnie z odłowu w Bieganowie. Znajduje się tam znany w Polsce od dziesięcioleci Ośrodek Hodowli, w którym utrzymuje się obecnie ok. 1600 kaczek krzyżówek.
Początkowo kaczki reprodukowałem każdego roku, a później co dwa lata. Z upływem lat kaczki w pełni udomowiły się i przyzwyczaiły do takiej samej techniki wychowu piskląt i chowu dojrzałych ptaków, jaką stosowano u kaczek hodowlanych. Stado rodzicielskie krzyżówek utrzymywano w okresie nieśności w budynkach bez okien i bez dostępu do wybiegów i na ograniczonej powierzchni. Wewnątrz kacznika zapewniano im warunki środowiska i żywienia , takie jak dla kaczek hodowlanych, m.in. temperaturę od 8 do 18o C, a także 14-godzinne oświetlenie na początku nieśności, przedłużane stopniowo do 16 godzin w ciągu doby. Kaczki żywiono do woli mieszanką pełnoporcjową dla kaczek, zawierającą ok. 16% białka ogólnego i 2850 Kcal energii metabolicznej. Ptaki zjadały średnio dziennie po ok. 120 g mieszanki paszowej przez 1sztukę.
W okresie nieśności rozpoczynającej się zwykle w styczniu i trwającej przez ok. 17 tygodni uzyskiwano przeciętnie od kaczki początkowo ok. 35 jaj, w latach 1983-1985 już ok.63, a w następnych latach po ok. 70 jaj w jednym okresie użytkowania
U ptaków całkowicie zanikł instynkt łączenia się w pary. Utrzymywane grupowo w latach 1983-1985 ptaki w proporcji płci samców i samic, odpowiednio jak 1 i 5, osiągnęły w okresie reprodukcyjnym średnie zapłodnienie jaj, wynoszące 89 %. Niestety odsetek zarodków zamarłych i piskląt nie wyklutych był znaczny, wynosząc odpowiednio 17 i 15 %. Rzutowało to na uzyskane wyniki wylęgu piskląt z jaj nałożonych - 59 % i z jaj zapłodnionych - 66%. Jaja krzyżowek wskutek ich zagrzebywania przez nioski, głęboko w ściółce są bardziej narażone na zakażenia mikrobiologiczne niż jaja znoszone przez kaczki ras hodowlanych. Dlatego ptakom należy zapewnić gniazda osłonięte, dające poczucie bezpieczeństwa i zachęcające do znoszenia w nich jaj. Wyjmowanie jaj z gniazd powinno być częste.
Przyjęto takie same postępowanie z jajem wylęgowym obejmujące jego mycie, odkażanie, przechowywanie, a także technikę inkubacji jaj jak u kaczek hodowlanych typu Pekin. Jaja krzyżówek, jak wynika z moich badań, ważyły przeciętnie 59 g, a ich okres inkubacji w aparacie wylęgowym wynosił 27 dni. Piskląt nie należy nadmiernie dosuszać ani przetrzymywać w komorze klujnikowej, bowiem łatwo ulegają odwodnieniu. Dlatego niezwłocznie po wyjęciu z aparatu należy podać im wodę do picia z poideł cylindrycznych, ustawionych na osiatkowanych podstawach, chroniących puch przed zamoknięciem. Kaczęta z lęgów sztucznych są pozbawione namaszczenia wydzieliną gruczołu kuprowego wysiadującej pisklęta matki, dlatego są bardzo wrażliwe na zimno i wilgoć. Własny gruczoł kuprowy zaczyna u nich działać ok. 3-4 tygodnia życia. Do tego czasu trzeba im zapewnić ogrzewane, widne, suche i czyste pomieszczenie. Niezbędne jest dodatkowe źródło ciepła w postaci kwoki elektrycznej lub gazowej i stosowanie jako ściółki sieczki ze suchej słomy żytniej. W pierwszych dniach życia należy instalować parawany wokół miejsca z kwoką elektryczną, poidłami cylindrycznymi i karmidłami. Ochroni to pisklęta przed przeciągami i przeciwdziała rozbieganiu się piskląt po całym pomieszczeniu, gdyż są bardzo żywotne, ruchliwe, a przy tym płochliwe. Po ukończeniu 4. lub 5. tygodnia życia, korzystając z dobrej pogody kaczki krzyżowki przenosi się do wiat, szop wyposażonych w przylegle do nich wybiegi. Wybiegi muszą być ogrodzone i bezpieczne dla piskląt, suche i wyposażone w naturalne osłony przed słońcem.
Po wyrośnięciu lotek u młodych kaczek należy je obciąć na jednym skrzydle, co przeciwdziała lataniu. Zabieg ten należy powtarzać każdorazowo po przepierzeniu się ptaków. Jeśli potrzeba, by kaczki zachowały jedynie możliwość wzlotu i utrzymania się w powietrzu tylko przez krótki czas można na jednym skrzydle obciąć jedynie wewnętrzne, szerokie chorągiewki wszystkich piór lotnych.
Kaczki krzyżówki odchowywane sposobem półintensywnym mogą osiągnąć w 8. tygodniu życia w zależności od płci i intensywności żywienia masę ciała od 1,2 do 1,3 kg. Dobrze ukształtowana tuszka patroszona z szyją zawiera ok. 17,4 % mięśni piersiowych i 11% mięśni, przy niewielkim otłuszczeniu, bowiem zawartość skóry z tłuszczem podskórnym stanowi 22 %. Koszty produkcji takich ptaków są jednak znaczne. Spowodowane to jest dość niskimi wskaźnikami reprodukcji, a także znacznym zużyciem paszy w przeliczeniu na kg masy ciała w 8 tygodniu.
W świetle przedstawionej problematyki kaczkę krzyżówkę można rozpatrywać wielostronnie: w aspekcie ptaka łownego, ozdobnego lub użytkowanego na mięso albo interesującego ptaka doświadczalnego.
© mojeptaki.pl
Autor: Juliusz Książkiewicz